Wanneer kunnen we weer gewoon een bankrekening openen?

De wereld is aan het veranderen. Bovendien viert de strijd tegen criminaliteit en witwassen hoogtij. Met regelgeving proberen de overheden (Europees en nationaal) dit onder controle te krijgen, maar hebben de acties van de overheden resultaat.
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email

Mede door deze toegenomen regelgeving, in Nederland bekend als Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft), is het voor financiele instellingen en banken in het bijzonder, steeds ingewikkelder (en duurder) om aan die regelgeving te voldoen. Het gevolg: Nieuwe klanten worden niet meer aangenomen of kunnen geen rekening meer openen. Een groot probleem. Maar wat is het probleem eigenlijk? En is er ook een oplossing? 

André Nagelmaker (ex Executive van trustkantoor TMF Nederland) noemt het bewegende piketpalen: “Elke keer als je denkt dat je aan alle Wwft-regels voldoet, wordt er weer meer gevraagd. Schier ondoenlijk en vooral heel kostbaar.” Eén van de gevolgen: het is voor banken inmiddels vaak te duur en te risicovol om klanten een rekening te laten openen. Nagelmaker: “Waarom zou je als bank dit traject ingaan, als je evengoed op andere manieren aan je inkomsten kan komen, en ook nog eens sinds AMLD 6 persoonlijk aansprakelijk bent?”

Ook Peter Blom, de afzwaaiend CEO van Triodos Bank, ziet het niet kunnen openen van een bankrekening door bedrijven, stichtingen en particulieren als een groot probleem. “Ook bij Triodos Bank worden klanten sinds 2019 geweigerd”, zegt hij in de Volkskrant (4 juni j.l.): “In 2019 kregen we een tik op de vingers van De Nederlandsche Bank. De controle op witwassen en financiering van terrorisme was niet op orde. Sindsdien klinken er veel klachten van klanten die zeggen geen rekening meer te kunnen openen.” Daarvoor bestond het probleem niet, aldus Blom: “Bij ons gebeurde veel op basis van vertrouwen. Wij kenden onze klanten persoonlijk. Naar mijn idee is dat de beste toets. Maar je kunt zoiets natuurlijk niet laten zien aan de toezichthouder. Dus nu moeten we elke aanvraag stuk voor stuk nalopen en uitpluizen. ”Zeer tijdrovend, en bovendien leidt het veel vaker tot het weigeren van een klant, domweg omdat de vereiste transparantie niet gegeven kan worden.”

Een groot probleem voor klanten

Voor banken is het lastig, voor klanten is het niet kunnen openen van rekeningen een echt probleem. Ze zijn ‘unbankable’ geworden, trustkantoren en hun klanten, MKB bedrijven, Dochters van MNO’s, ondernemers, en zelfs particulieren hebben ermee te maken. Bijvoorbeeld omdat ze hierdoor geen vennootschap kunnen oprichten, geen kapitaal in die vennootschap kunnen storten, en dus geen vergunning kunnen aanvragen bij de AFM.

Daarnaast kunnen klanten niet aangeven op hun facturen waar ze betaalt willen krijgen, ze worden zo gedwongen om te werken met alternatieve aanbieders zoals payments providers, andere informele betaalkanalen, of zelfs via interne account regelingen met aandeelhouders of zustermaatschappijen.

Vertrouwen

De vraag is of banken voorheen te goed van vertrouwen waren. ‘Wij kennen onze klanten’. Is dat niet schromelijk naïef? Nagelmaker: “Vertrouwen is een goed uitgangspunt en past in de menselijke maat die nogal verloren is gegaan. Uitgaan van wantrouwen kent een zichzelf versterkend effect en leidt tot stapeling van procedures binnen, tussen en over alle ketendeelnemers (bij voorbeeld alle poortwachters). Dit leidt weer tot een enorme administratieve lastenverhoging bij die poortwachters maar vooral bij de klant die meervoudig formulieren moet invullen, geconfronteerd wordt met verschillende interpretaties van wetten en verschafte documenten etc.en dat zelf mag uitleggen.

“Er is een verschil tussen je klanten kennen en je klanten formeel identificeren en rechercheren. Wij zitten nu in de tweede situatie. De naïviteit schuilt in het geloof dat meer papier en meer administratieve (eindeloos) herhaalde procedures zullen leiden tot een hogere integriteit van het vermogens- en betaalverkeer. Lees het boek Nederlands Drugsland en je ziet de huidige AML aanpak geen tot weinig effect heeft. Beter zou het zijn alle administratieve procedures in en tussen poortwachters te ontdubbelen en de vrijgekomen energie en gelden te richten op uitbreiding van de FIU en haar analyse en recherche mogelijkheden. Van kwantiteit naar kwaliteit en handhaving.”

Bewegende piketpalen

Je kunt je afvragen of banken het te lang hebben laten versloffen, omdat ze wellicht de kosten om te voldoen te hoog vonden. Maar geconfronteerd met deze vraag, stellen veel banken dat het meer een kwestie is van bewegende piketpalen. Door de toenemende administratieve eisen die KYC/AML aan een organisatie stellen wordt de kans op fouten en onvolkomenheden groter. De wetgeving vraagt om een uitvoering op academisch niveau, waar de uitvoering is ingericht op routinematig massawerk. Die toename van fouten is weer aanleiding om verscherping van de wet in te voeren en meer open normen toe te passen. Dat vraagt vaak om nóg meer academisch maat (recherche) werk en dat is nu eenmaal niet de core capability van de meeste poortwachters. KYC/AML en de wijze waarop deze is ingericht is de eerste werkende perpetuum mobile. Het houdt nooit op. Een woordvoerder van een bank: “Op het moment dat we als organisatie denken genoeg te doen, wordt er weer meer gevraagd. Het is een voortdurende cyclus van remediatie van alle dossiers. Het kost heel veel mankracht en dat geld is er dan niet meer voor de kwaliteit van de systemen en de processen.”

Toch is de continue aanscherping van Anti Money Laundering regels niet zomaar. Nagelmaker: “De ondermijning van de Nederlandse samenleving neemt steeds verder toe. Met de acceptatie van het gebruik van drugs en het criminaliseren van de productie daarvan, zijn enorme mogelijkheden geschapen voor criminelen. De kwetsbaarheid van grote groepen op het platteland en in de stad, de toenemende druk op mensen om zelfvoorzienend te zijn, het gebrek aan handhaving en het ineffectieve AML/KYC-systeem wordt het simpelweg aantrekkelijker voor criminelen.”

De reactie daarop is strengere regels, strenger toezicht, intensievere recherche op de poortwachters, en daardoor hogere lasten, unbankable worden van grote groepen, en meer ruimte voor falen, wat dan weer leidt tot verscherping van de regels. Nagelmaker: “Het is voortdurend het paard achter de wagen spannen. Het is allemaal zeer intelligent bedacht en semantisch klopt alles, maar weinig werkt echt.”

Wat moet er veranderen?

Door de enorme kostenstijging van compliance, het voldoen aan de regels, ontstaat er een ander verdienmodel: een rekening openen heeft geen meerwaarde, leidt alleen maar tot verhoogd risico, en omdat je ook nog persoonlijk aansprakelijk bent is de keus om dan maar niet die rekening te openen snel gemaakt. Maar hoe komen we uit deze impasse? Nagelmaker: “Door een een systeemwijziging en een mentaliteitswijziging. De systeemwijziging zou zich erop moeten richten de poortwachters aan te spreken op hun expertise en de resultaten daarvan te delen met alle andere poortwachters. De mentaliteitswijziging houdt in dat een organisatie niet wordt aangesproken op haar administratieve onvolkomenheden maar gewezen wordt op hoe en waar het beter kan en dat wetgeving meer wordt aangevuld met guidance op uitvoeringsniveau (geen academische woordenbrij) zodat iedereen kan bevatten wat er waarom gedaan moet worden. Geen naming and shaping maar joint efforts/shares interests.”

Vervolgens wordt er gekeken naar mogelijke tools om eenvoudiger en tegelijk grondiger bepaalde taken op het gebied van KYC en AML te kunnen uitvoeren. Tools die juist mankracht vervangen voor slimme software, voor Artificial Intelligence en Machine Learning. Er wordt breed gezocht naar een step change. En het mooie is: CW360 met Transaction Monitoring en KYC zou die step change voor veel banken zou kunnen zijn, waardoor de negatieve vicieuze cirkel doorbroken wordt, waardoor voldoen aan AML / KYC richtlijnen makkelijker wordt tegen veel minder kosten, waardoor het vertrouwen terugkomt, en mensen uiteindelijk weer ‘gewoon’ een rekening kunnen openen.

Wil je direct meer weten? Boek dan hier een CW360 intro. Of neem direct contact op met Christiaan Dappers.

logo_footer